Navigieren in Scuol

Scuol

Ün cordial bainvgnü a Scuol

Scuol es il center economic ed administrativ da la regiun. Differents uffizis chantunals han quia ün sez. A Scuol as rechatta eir ün studio regiunal da la RTR (Radiotelevisiun Svizra Rumantscha). L'Ospidal d'Engiadina Bassa e plüssas pratchas da meidis garantischan il provedimaint da sandà da tuot la regiun. Grossists ed affars specials spordschan tuot il necessari pel minchadi e daplü.

Dürant la seguonda mità dal 19avel e la prüma mità dal 20avel tschientiner d'eira Scuol – insembel cun Vulpera-Tarasp – ün lö da cura fich renomnà. Scuol ha fat reviver quista tradiziun in üna fuorma moderna cun fabrichar il Bogn Engiadina Scuol chi cumpiglia eir ün center da terapia.

Il nom Scuol

La ragisch da quist nom es – cun fich gronda probabiltà – il pled latin "scopulus", quai voul dir "spelm" o "grip" (tudais-ch "Klippe"). Quista derivanza es plausibla impustüt schi's resguarda la posiziun da la baselgia sün ün grip marcant sur la riva da l'En. Il grip sunteri ha dimena dat il nom a tuot il cumün.

Il nom ufficial dal cumün es stat fin aint pel 20avel tschientiner Schuls resp. Scuol/Schuls. Dal 1969 ha decis la radunanza cumünala da dovrar be plü il nom Scuol. Schuls es però derasà amo adüna, forsa cun quai cha'l cumün es gnü cuntschaint cun quist nom sco lö da cura.

La vopna da l'anteriur cumün da Scuol *

Descripziun: Funtana sigliainta cun coppa naira e quatter fils d'aua da culur blaua ed alba.

Motivaziun: La vopna simbolisescha la reputaziun dal cumün sco lö da bogns. Ils quatter fils d'aua rapreschaintan la richezza e varietà da las funtanas mineralas: las "auas da sal" e'ls geisirs da Nairs, las auas fortas da Scuol e la "funtana amara" da Lischana.

Culuors dal cumün: nair-gelg-blau

* Quista vopna vain dovrada eir pel cumün fusiunà fin cha la nouva vopna es avant man.

Cifras e fats sur dad Scuol

Geografia

In general

Il territori dal cumün da Scuol s'extenda sur 14'414 ha. Il cumün da Scuol cunfinescha vers nord ed ost cul cumün da Sent, vers süd-ost cull'Italia (Tirol dal Süd), vers süd cul cumün da Val Müstair e vers vest cun Ftan e Tarasp. Il punct il plü vers nord es il Piz Nair, quel il plü vers ost la Punta Vedretta in vicinanza da la Fuorcla Sesvenna. Il punct il plü vers süd es il Pass da Costainas, quel il plü vers vest il Piz Minschun. Il Piz Sesvenna cun 3'204 m s.m. es il punct il plü ot, il punct il plü bass es Pradella Sot cun 1136 m s.m.

Üna particularità geologica

Scuol as rechatta immez la uschèditta fanestra geologica da l'Engiadina Bassa. Tanter Guarda e Prutz (Tirol) s'ha sviluppada l'erosiun uschè ferm cha'l plattai grischun (Bündnerschiefer), zuoglià oriundamaing da cuvertas cristallinas e dolomiticas, es gnü visibel. Da quista vetta porusa sortan numerusas funtanas mineralas d'ota qualità. Grazcha a quistas funtanas s'ha sviluppà il turissem da bogns a Scuol e Tarasp illa seguonda mità dal 19avel tschientiner.

Istorgia

Perdüttas preistoricas

Ils s-chavs archeologics fats sül territori da Scuol dan perdütta cha nossa cuntrada d’eira abitada fingià fich bod. Ils ogets chi s’ha chattà e las restanzas da dmuras derivan da la fin dal temp da bruonz e dal temp da fier.

Prüm manzun intuorn il 1095

Il prüm manzun da «Schulle» datescha circa dal 1095, e quai in connex culla fabrica d'üna clostra da Benedictins e d'üna baselgia. Plü tard possedaivan las clostras da Mariadamunt e da Müstair, ils signuors da Matsch e la chasa d’Austria plü o main tuot il territori dal cumün da Scuol. Cul ir dal temp s’ha diminuida l’influenza estra, ma pür dal 1652 s’ha l'Engiadina Bassa cumprada libra da l’Austria.

S-charl

Eir il nom «Scharles» cumpara fingià intuorn il 1095. Dürant tschientiners d'eiran las minieras da grond'importanza per S-charl. Dal 1317 fin 1652 e lura amo üna jada illa prüma mità dal 19avel tschientiner s'haja explotà mineral da plom. I'l 16avel tschientiner haja dat aint in S charl 70 chasas, intuorn il 1825 dafatta üna scoula (chi'd es gnüda frequentada eir dad uffants da Scuol chi laivan imprender tudais-ch!). Amo fin dal 1920 d'eira la fracziun abitada tuot on.

In Val S-charl sun las alps da Scuol chi'd han gnü üna grond’importanza fingià i’ls tschientiners passats. Important es hoz impustüt eir il turissem (chaminar ed ir cul velo d'instà, gitas culs skis d'inviern e da prümavaira).

Invasiuns

L’Engiadina Bassa e cun quai eir Scuol han gnü da patir suot las invasiuns da truppas austriacas e francesas. L’on 1499, in connex culla guerra svabaisa, han 8000 sudats da l’imperatur Maximilian plündrià ed incendià tuot ils cumüns in Engiadina Bassa. Dürant la guerra da trent’ons es Baldirun irruot trais jadas in nossa val. Dal 1621 sun gnüdas sias truppas our da S-charl. Las duonnas da Scuol han cumbattü valurusamaing e güdà ad impedir cha las truppas austriacas possan traversar l'En. Daspö quella jada han las duonnas a Scuol il privilegi da sezzer in baselgia da la vart dretta. La fin dal 18avel tschientiner han truppas francesas ed austriacas occupà tuot l’Engiadina e chaschunà miseria e povertà.

La stamparia

La baselgia San Geer (San Georg) es gnüda fabrichada al cumanzamaint dal 16avel tschientiner ed inaugurada dal 1516. Fingià dal 1530 es gnüda introdütta la refuorma a Scuol ed infra pacs ons in tuot l’Engiadina. La refuorma ha svaglià l’interess pel pled scrit. Dal 1659 chattaina a Scuol üna stamparia ed ün muglin da palperi. L’on 1679 cumpara illa stamparia da Jachen Dorta giuven la prüma Bibla da Scuol in lingua rumantscha. Da la stamparia da Jacob N. Gadina in Bügl Grond sun sortits, sper la seguonda ediziun da la bibla (1743) blers cudeschs e stampats. La "Gazetta ordinaria da Scuol", la prüma gazetta dal chantun Grischun insomma, es cumparüda dal 1700–1726 e redatta dal chancellier Joan Marnia. Quist hom ha giovà üna rolla importanta illa politica dal cumün da Scuol. Sia statua as vezza sülla pütta dal bügl in Plaz.

Emigraziun

I füss ün’illusiun da crajer cha l'agricultura d’eira in cas da nudrir tuot la populaziun. Numerus abitants da Scuol e da tschels cumüns in Engiadina Bassa sun stats sforzats dad ir a l’ester a tscherchar lavur e guadagn. Uschè sun blers emigrats in servezzan militar o in pajais esters sco cafetiers, pastiziers e butiers. In tuot l’Europa ed eir in oters pajais han blers Engiadinais fat lur furtüna, ma eir blers sun morts da malatia ed in povertà a l’ester.

L'incendi dal 1877

Ün grond incendi ha devastà dal 1877 la gronda part dal terzal da Clozza. 23 chasas sun arsas siond chi mancaiva l’aua per stüder. Quai ha dat andit da stübgiar vi d’ün provedimaint d’aua. Las funtanas sün Val Lischana sun gnüdas inchaschadas e manadas aint il reservuar da Corgnuns. Da là davent es gnü effettuà il provedimaint d’aua cun bügls ed idrants e s’inclegia eir ils attachs per las chasas. Dal 1905 es gnüda realisada la chanalisaziun in tuot il cumün.

Svilup dal turissem

Las funtanas mineralas, insembel culla cuntrada e’l bun clima, sun stattas la basa pel svilup dal lö da cura. Fingià dal 1573 manzuna Durich Chiampell las funtanas. Dal 1850 es gnüda fatta la prüma analisa da las auas. Dal 1860–1915 sun gnüts fabrichats ils blers hotels da Scuol, Nairs e Vulpera. Il stradun tras l’Engiadina (fabrichà dal 1860) e la via sur il Flüela (1866/67) han promovü ferm il turissem, e "Scuol-Tarasp-Vulpera" es dvantà ün nom da reputaziun internaziunala. Las duos guerras mundialas e las metodas nouvas da trattar malatias han però ruinà il turissem da cura e cun quai eir la stagiun da stà. Dal 1950/51 es gnüda lantschada la prüma stagiun d’inviern – cun success, uschè chi s'ha construi dal 1956 la prüma pendiculara. Hoz es Scuol, il cumün da paurs d’üna jada, ün center turistic modern cun bleras pussibiltats per far sport, as divertir e's recrear dürant tuot on.

Scuol sco center economic

Na be il turissem s'ha sviluppà a Scuol, dimpersè eir l'economia. Bleras gestiuns innovativas da commerzi e mansteranza accumplischan ils giavüschs dals indigens e'ls giasts e spordschan plazzas da lavur e da giarsunadi. Plünavant ha Scuol la funcziun d'üna chapitala in Engiadina Bassa chi surpiglia diversas incumbenzas per tuot la regiun, p.ex. sül sectur da sandà, pro'l provedimaint social e sül chomp cultural.